İzmir'de özel kliniğinde yaşamını yitiren Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Opr. Dr. Özlem Gültekin'in ölümünde, Adli Tıp Kurumu raporuna göre Propofol adlı anestezi ilacına bağlı zehirlenme etkili oldu. Bu gelişme, Propofol'ün tıbbi kullanımı ve riskleri konusunda yeniden dikkatleri topladı.
Propofol ve Tıbbi Kullanımı
Propofol, beyaz renkli yapısı nedeniyle halk arasında 'unutkanlık sütü' olarak da adlandırılan, kısa etkili ve cerrahi işlemlerde yaygın biçimde tercih edilen bir anestezik ilaçtır. Doğru doz ve uygun tıbbi koşullarda kullanıldığında önemli bir anestezi aracı olarak kabul edilir. Ancak ilacın sağlık çalışanları tarafından kolay erişilebilir olması ve hızlı etki göstermesi, kontrolsüz veya yanlış kullanımlarda ciddi sağlık risklerine yol açabilmektedir.
Sağlık Çalışanları ve Propofol Kullanım Riski
Türkiye'de yayımlanan derlemeler, özellikle ameliyathane ve anesteziyoloji alanında çalışan sağlık personelinin, stresli çalışma koşulları ve ilaca kolay erişim nedeniyle propofol gibi ilaçların kötüye kullanım potansiyeline sahip riskli gruplar arasında olduğunu ortaya koyuyor. Sağlık çalışanlarının ilacın etkisini ve dozunu iyi bilmeleri, tehlikeli kullanımın uzun süre gizlenmesine de zemin hazırlayabiliyor.
Propofol Bağımlılığı ve Ölüm Vakaları
Acil Tıp Uzmanları Derneği verilerine göre, 2009-2019 yılları arasında Türkiye'de en az 50 sağlık çalışanı, hastane ortamında aşırı doz ilaç kullanımı nedeniyle yaşamını yitirdi. Uluslararası hakemli tıp dergilerinde yayımlanan analizler, medikal personelde aşırı doz ölümlerinin yüzde 29'unun propofol, yüzde 10'unun midazolam ve yüzde 9'unun kas gevşeticilerden kaynaklandığını gösteriyor.
Bağımlılık ve Psikiyatrik Etkiler
Propofol bağımlılığına ilişkin çalışmalar, bağımlıların önemli bir kısmının sağlık çalışanlarından oluştuğunu ve özellikle ameliyathane personelinin risk grubunda olduğunu belirtiyor. Bazı vakalarda, propofol kullanımı uyku problemlerini gidermek amacıyla başlarken, zamanla bağımlılığa dönüşüyor. Bağımlılık gelişen kişilerde depresyon ve geçmiş travmaların yaygın olduğu bildiriliyor.
Uzman Görüşü ve Önlemler
Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Medikal Direktörü Prof. Dr. Kültegin Ögel, propofol bağımlılığının sağlık çalışanları arasında yaygın bir sorun olduğunu vurguluyor. Ögel, bağımlılığın genellikle yoğun stres ve çalışma koşullarına bağlı olarak başladığını, ilacın tolerans geliştirmesi nedeniyle kullanım dozunun artarak ölümcül seviyelere ulaşabileceğini belirtiyor. Ayrıca hastanelerde bu tür maddelerin kontrolü için protokoller bulunduğunu, ancak uygulanmayan kurumlarda sorunların daha sık yaşandığını ifade ediyor.
Opr. Dr. Özlem Gültekin'in ölümünde Propofol zehirlenmesinin etkili olduğunun tespit edilmesi, anestezi ilaçlarının kullanımında dikkat ve kontrolün önemini bir kez daha ortaya koydu. Sağlık çalışanlarının bu tür ilaçlara erişimi ve kullanımı konusunda alınacak önlemler, benzer trajedilerin önüne geçilmesi açısından kritik önem taşıyor. Gelişmeler takip ediliyor.
