Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) araştırmacıları, deprem bölgesinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen Asrın İnşa Seferberliği kapsamında artan konut arzı ile bölgesel kira enflasyonundaki gelişmeleri inceledi. Yapılan analizde, kamu öncülüğündeki yeniden imar faaliyetlerinin kira fiyatlarındaki artışı belirgin şekilde yavaşlattığı belirtildi.
Deprem Sonrası Kira Piyasasındaki Hareketlilik
6 Şubat depremi sonrasında deprem bölgesinde konut stokunun önemli ölçüde azaldığı ve bunun kira fiyatlarında hızlı bir yükselişe yol açtığı ifade edildi. Depremin etkileri sadece doğrudan deprem bölgesiyle sınırlı kalmayıp, göç hareketleri nedeniyle çevre illerde de kiralık konut talebini ve kira fiyatlarını artırdığı vurgulandı. Araştırmada, deprem bölgesine coğrafi yakınlığı veya geçmişte güçlü göç ilişkileri bulunan illerde kira artışlarının daha belirgin olduğu bildirildi.
Kamu Öncülüğündeki Yeniden İmar ve Konut Arzı
Deprem kaynaklı konut kaybını gidermek amacıyla başlatılan kapsamlı yeniden imar süreci kapsamında, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) tarafından inşaatı tamamlanan deprem konutlarının sayısı 2025 başında 201 bine, yıl sonunda ise yaklaşık 434 bine ulaştı. Bu rakam, deprem öncesi üç yılda üretilen konut sayısının yaklaşık iki katı olarak değerlendirildi. Ayrıca, deprem bölgesinin Türkiye genelindeki yapı kullanım izinlerinden aldığı pay 2025 yılında yüzde 20'nin üzerine çıktı.
Kira Enflasyonunda Ayrışma ve Yavaşlama
TCMB araştırmacıları, konut arzındaki artışın ardından deprem bölgesi, deprem nedeniyle kiraların etkilendiği iller ve diğer iller olarak üç ayrı grupta kira fiyatlarını inceledi. 2023 ve 2024 yıllarında deprem illerinde kira enflasyonunun diğer grupların üzerinde seyrettiği ancak 2025'te konut teslimlerinin hızlanmasıyla birlikte kira artışlarının yavaşlamaya başladığı kaydedildi. Bu durum, konut arzındaki iyileşmenin kira fiyatları üzerindeki baskılayıcı etkisini gösteriyor.
Depremden Dolaylı Etkilenen İllerde Kira Dinamikleri
Analizlerde ayrıca, depremden dolaylı olarak etkilenen illerde kira enflasyonunun 2024 ve 2025 yıllarında diğer illere yakın seyrettiği, 2026 yılında ise belirgin şekilde düştüğü bildirildi. Bu durumun, deprem bölgesindeki konut arzının toparlanması ve geri göç süreciyle birlikte kiralık konut talebinin azalmasıyla ilişkilendirildiği belirtildi.
İnşaat Sektöründe Bölgesel Değişim ve Gelecek Perspektifi
Deprem konutu projelerinin büyük oranda tamamlanmasıyla inşaat sektöründe istihdamın deprem bölgesinde azaldığı, ancak bölge dışındaki illerde hızlı bir artış gösterdiği tespit edildi. Bu gelişme, konut arzındaki artışın önümüzdeki dönemde daha geniş bir coğrafyaya yayılabileceğine işaret ediyor. Geri göç sürecinin zamana yayılması da dikkate alındığında, yeniden imar faaliyetlerinin kira dinamikleri üzerindeki etkilerinin sadece konut teslimleriyle sınırlı kalmayabileceği ifade edildi.
Konut Arzındaki İyileşmenin Kira Enflasyonuna Etkisi
Sonuç olarak, deprem bölgesindeki konut arzındaki artışın hem doğrudan etkilenen bölgelerde hem de dolaylı etkilenmiş illerde kira artışlarını baskılamaya devam edeceği öngörülüyor. Bu gelişmeler, kira enflasyonunun yavaşlamasında önemli bir rol oynayabilir ve konut piyasasında istikrarın sağlanmasına katkı sunabilir. Gelişmeler takip ediliyor.
