Son dönemde fiyat etiketlerinde artış olmamasına rağmen ürün ve hizmetlerin miktarlarında gözle görülür azalmalar yaşanıyor. Bu durum, halk arasında 'gizli enflasyon' olarak adlandırılan ve etiket fiyatına dokunmadan yapılan zam yönteminin yaygınlaştığını gösteriyor.
Marketlerden Restoranlara Gizli Zam Uygulamaları
Market raflarında ambalaj boyutları aynı kalırken gramaj düşürülmesiyle başlayan gizli enflasyon, çikolatadan peynir ve dondurmaya kadar birçok üründe kendini gösteriyor. Örneğin, 100 gramı 50 TL olan bir ürünün gramajı 80 grama indirilip aynı fiyatla satılması, kilogram fiyatının yüzde 25 artmasına yol açıyor. Bu durum tüketicinin doğrudan zam yemediğini düşünmesine rağmen daha fazla ödeme yaptığı anlamına geliyor.
Gizli zam uygulamaları sadece paketli ürünlerle sınırlı kalmıyor. Restoranlarda döner, hamburger ve pizza gibi yiyeceklerin porsiyonları küçülürken, iç malzemelerde de azalmalar yaşanıyor. Lahmacunda kıyma, börekte peynir miktarının azaltılması gibi yöntemlerle maliyet düşürülüyor ancak tüketici bunu fark edemiyor.
Hizmet Sektöründe Gizli Enflasyonun Etkileri
Konaklama sektöründe oda fiyatları aynı kalırken, önceki dönemlerde ücretsiz olan plaj kullanımı, minibar, transfer ve akşam organizasyonları gibi hizmetler paket dışına çıkarılarak ekstra ücretlendirme yapılıyor. Bu durum tatilcilerin bütçesini doğrudan etkiliyor.
Havayolu şirketlerinde ise bilet fiyatları aynı görünse de kabin bagaj hakkı azaltılıyor, koltuk seçimi ücretli hale geliyor ve ikramlar kaldırılıyor. Yolcular, önceki standart seyahat konforuna ulaşmak için bilet ücretinin neredeyse yarısı kadar ek ödeme yapmak zorunda kalıyor.
Dijital Hizmetler, Eğitim ve Otomotivde Küçülme
Telekom operatörleri, paketlerdeki internet GB miktarını azaltırken, paket geçerlilik sürelerini kısaltarak tüketiciyi daha sık paket almaya zorluyor. Özel derslerde seans süreleri 90 dakikadan 45 dakikaya kadar düşürülerek saatlik maliyetler artırılıyor.
Otomotiv sektöründe ise araçların liste fiyatları sabit tutulurken, yedek lastik, park sensörü, multimedya ekranı gibi donanımlar standart paketten çıkarılıp ek ücret karşılığında sunuluyor. Bu da tüketicinin aynı paraya daha az donanımlı araç almasına neden oluyor.
Temizlik ve Kişisel Bakım Ürünlerinde Gizli Zam
Deterjan ve yumuşatıcı gibi ürünlerde ambalaj boyutları aynı kalmasına rağmen içerdikleri etken madde oranları azaltılıyor. Kullanım talimatlarında önerilen miktar artırılarak ürünün kullanım ömrü kısalıyor ve tüketici daha sık ürün satın almak zorunda kalıyor.
Berber, kuaför, kuru temizleme, oto yıkama ve spor salonları gibi hizmetlerde ise fiyatlar sabit kalırken, saç yıkama, fön, ütü ve ek hizmetler paket dışına çıkarılarak ekstra ücretlendirme yapılıyor.
Tüketici Derneklerinden Gizli Zam Uyarısı
Tüketici Dernekleri Federasyonu yetkilileri, gramaj düşürme, porsiyon küçültme ve hizmet paketlerinin içeriğinin azaltılmasının tüketiciyi yanıltan ve kabul edilemez uygulamalar olduğunu belirtti. Bu durumun Tüketici Kanunu kapsamında 'ayıplı hizmet' ve 'yanıltıcı ticari uygulama' olarak değerlendirildiği vurgulandı.
Yetkililer, ilgili kurumların tüm sektörlerde denetimleri artırması ve birim fiyat şeffaflığını zorunlu kılarak caydırıcı yaptırımlar uygulaması gerektiğini ifade etti.
Gizli enflasyonun yaygınlaşması, tüketicinin aynı paraya daha az ürün ve hizmet almasına yol açarken, bu durumun önüne geçilmesi için denetimlerin sıkılaştırılması önem taşıyor. Gelişmeler takip ediliyor.
