Bosna Savaşı’nın en karanlık isimlerinden, Srebrenitsa Soykırımı nedeniyle müebbet hapis cezasına çarptırılan eski Bosnalı Sırp komutan Ratko Mladić, Lahey’de 84 yaşında hayatını kaybetti. “Bosna Kasabı” olarak anılan Mladić; Srebrenitsa’da binlerce Boşnak erkeğin ve erkek çocuğun öldürülmesi, Saraybosna’da sivillere yönelik terör kampanyası ve savaş suçları nedeniyle uluslararası mahkeme tarafından mahkûm edilmişti.
Bosna-Hersek tarihinin en kanlı dönemlerinden biriyle özdeşleşen Ratko Mladić öldü. Birleşmiş Milletler yetkilisinin verdiği bilgiye göre Mladić, müebbet hapis cezasını çektiği Lahey’deki BM cezaevi hastanesinde yaşamını yitirdi. 84 yaşındaki Mladić’in sağlık durumunun son dönemde ciddi şekilde kötüleştiği biliniyordu.
Ratko Mladić kimdi?
12 Mart 1942’de Bosna-Hersek’in Kalinovik bölgesinde doğan Ratko Mladić, askeri eğitimini Yugoslav Halk Ordusu bünyesinde aldı. Yugoslavya’nın parçalanma sürecinde yükselen Mladić, 12 Mayıs 1992’de Bosnalı Sırpların oluşturduğu Republika Srpska Ordusu’nun (VRS) ana karargâh komutanlığına getirildi.
Bosna Savaşı boyunca bu görevi sürdüren Mladić, savaşın en ağır suçlarının işlendiği operasyonlarda merkezi bir rol oynadı. Uluslararası mahkeme, onun Bosnalı Müslümanları ve Hırvatları Sırpların hak iddia ettiği bölgelerden kalıcı biçimde uzaklaştırmayı amaçlayan suçlarda önemli sorumluluğu bulunduğuna hükmetti.
Srebrenitsa'da insanlık tarihine geçen katliam
Mladić’in adının tarihe en karanlık biçimde yazıldığı olay Srebrenitsa Soykırımı oldu.
Temmuz 1995’te Birleşmiş Milletler tarafından “güvenli bölge” ilan edilmiş Srebrenitsa, Bosnalı Sırp güçlerinin kontrolüne geçti. Ardından 8 binden fazla Boşnak Müslüman erkek ve erkek çocuk öldürüldü.
Uluslararası mahkeme, Mladić’in Srebrenitsa’daki Boşnak Müslüman nüfusun ortadan kaldırılmasını amaçlayan ortak suç planında yer aldığına hükmetti. Erkekler ve erkek çocuklar öldürülürken kadınlar, çocuklar ve yaşlıların da bölgeden zorla çıkarılması gerçekleştirildi.
Reuters'ın aktardığına göre öldürülen insanların cesetleri toplu mezarlara gömüldü; daha sonra suçların izlerini gizlemek amacıyla bazı cesetler çıkarılarak başka bölgelere taşındı. Srebrenitsa, II. Dünya Savaşı'ndan sonra Avrupa'da yaşanan en ağır kitlesel katliamlardan biri olarak tarihe geçti.
Saraybosna yıllarca ölümün gölgesinde yaşadı
Mladić yalnızca Srebrenitsa nedeniyle yargılanmadı.
1992-1995 yılları arasındaki Saraybosna Kuşatması sırasında Bosnalı Sırp güçleri şehri topçu ateşi ve keskin nişancı saldırıları altında tuttu.
Uluslararası mahkeme, Mladić’in Saraybosna’daki sivil halk arasında terör yaratmayı amaçlayan keskin nişancı ve bombardıman kampanyasına önemli ölçüde katkıda bulunduğunu belirledi.
Siviller günlük yaşamlarını sürdürmeye çalışırken keskin nişancı ve topçu ateşinin hedefi haline geldi. Mladić bu kapsamda cinayet, sivillere yönelik hukuka aykırı saldırılar ve terör suçlarından da mahkûm edildi.
BM personelini rehin almaktan da hüküm giydi
Mladić hakkındaki suçlamalar bununla da sınırlı değildi.
Mahkeme kayıtlarına göre 1995 yılında NATO'nun Bosnalı Sırp askeri hedeflerine yönelik hava saldırılarını engellemek amacıyla Birleşmiş Milletler personeli rehin alındı.
Bazı BM görevlileri stratejik askeri noktaların yakınlarında tutuldu. Mahkeme, Mladić'in bu eylemlerdeki rolü nedeniyle rehin alma suçundan da sorumlu olduğuna karar verdi.
16 yıl adaletten kaçtı
Ratko Mladić hakkında ilk uluslararası iddianame 1995 yılında hazırlandı. Ancak yakalanması kolay olmadı.
Savaşın ardından yıllarca saklanan Mladić, yaklaşık 16 yıl boyunca uluslararası adaletten kaçmayı başardı.
Sonunda 26 Mayıs 2011'de Sırbistan'ın kuzeyinde yakalandı. Yakalandığında geçmişteki görüntülerinden oldukça farklıydı ve ciddi sağlık sorunları yaşadığı bildiriliyordu.
Daha sonra Lahey'e gönderilerek eski Yugoslavya'da işlenen savaş suçlarını yargılamak üzere kurulan uluslararası mahkemenin karşısına çıkarıldı.
2017'de müebbet hapse mahkûm edildi
Yıllarca süren yargılama sonunda karar 22 Kasım 2017'de açıklandı.
Uluslararası Ceza Mahkemesi Mladić'i Srebrenitsa'da soykırım; insanlığa karşı suçlar kapsamında zulüm, imha, cinayet, sürgün ve zorla nakil; ayrıca cinayet, terör, sivillere hukuka aykırı saldırılar ve rehin alma gibi savaş hukuku ihlallerinden suçlu buldu.
Cezası: Müebbet hapis.
Mladić karara itiraz etti. Ancak 8 Haziran 2021'de temyiz süreci sonuçlandı ve temel mahkûmiyetleri ile ömür boyu hapis cezası kesinleşti.
Son günlerini cezaevi hastanesinde geçirdi
İlerleyen yaşıyla birlikte Mladić'in sağlık sorunları ağırlaştı. Reuters'a göre geçmişte felç geçirmiş, 2013 yılında kalp krizi yaşamış ve sonraki yıllarda sağlık gerekçeleriyle çeşitli taleplerde bulunmuştu.
Ağustos 2026'da bir BM doktoru Mladić'in ölümünün kısa süre içerisinde gerçekleşebileceği yönünde değerlendirmede bulundu. Sağlık gerekçesiyle serbest bırakılması yönündeki talebi ise kabul edilmedi.
Ratko Mladić, 27 Ağustos 2026'da Lahey'deki BM cezaevi hastanesinde 84 yaşında öldü.
Ardında Srebrenitsa'nın toplu mezarlarını bıraktı
Ratko Mladić bazı Sırp milliyetçisi çevreler tarafından yıllarca bir “kahraman” olarak gösterilmeye çalışıldı. Ancak uluslararası mahkemelerin verdiği hükümler çok daha farklı bir tarih kaydı bıraktı.
Mladić; soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş suçlarından hüküm giymiş bir komutan olarak öldü.
Srebrenitsa'da öldürülen binlerce insan, zorla evlerinden çıkarılan aileler ve yıllarca saldırılar altında yaşayan Saraybosna halkı ise Bosna Savaşı'nın bıraktığı acının en büyük tanıkları olarak kaldı.
Mladić öldü; ancak Srebrenitsa'da yaşananların ve kurbanların hatırası, Avrupa tarihinin en karanlık sayfalarından biri olarak yaşamaya devam edecek.